Regionalna Pracownia Krajoznawcza w Białej Podlaskiej

Przygotowania do Kongresu Krajoznawczego w Płocku znacznie ożywiły działalność krajoznawczą w Towarzystwie. W latach 1977-1979 zarządy wojewódzkie i oddziały PTTK organizowały sejmiki i spotkania krajoznawcze, w czasie których dyskutowano wiele istotnych zagadnień… dla krajoznawstwa oraz uprawiania w tym czasie turystyki (formy zorganizowane, odmowy wydania paszportów, brak zezwoleń, cenzura itp.) Środowisko krajoznawcze woj. Bialskopodlaskiego było również zaangażowane w tę problematykę.

14 czerwca 1980 r. Zarząd Wojewódzki – Komisja Krajoznawcza w Białej Podlaskiej, wystosowała do Zarządu Głównego wniosek o powołanie Regionalnej Pracowni Krajoznawczej. W uzasadnieniu napisano: ”Teren województwa bialskopodlaskiego leży na rubieży etnograficznej oraz na rubieży dawnych dużych województw: białostockiego, warszawskiego i lubelskiego stanowi bardzo ciekawy teren do badań krajoznawczych. Do chwili obecnej nikt takowych badań na szerszą skalę i pod względem fachowym nie prowadził. Różne opracowania i materiały krajoznawcze rozproszone u wielu osób lub instytucji wskutek braku odpowiedniej pracowni ulegają rozproszeniu i dewastacji. Zapobieżenie tym niekorzystnym zjawiskom prowadzi jedynie przez powołanie wspomnianej pracowni”. ZW zapewniał, że na potrzeby RPK przeznaczy lokal o powierzchni 20 m kw. z zapleczem 10 m kw. Na stanowisko kierownika RPK desygnowano Wiesława Grabowskiego, dotychczasowego pracownika Biura Obsługi Ruchu Turystycznego – instruktora krajoznawstwa, przewodnika terenowego III kl. z uprawnieniami na województwo, pilota wycieczek, dobrego organizatora i znawcę regionu. W tym czasie obowiązywały limity etatów oraz środków na wynagrodzenie. Etat wygospodarowano w Oddziale w Łosicach, a środki na wynagrodzenie pochodziły z Funduszu Pomocy Jednostkom Terenowym (Fundusz tworzony w PTTK).

9 września 1980 r. Zarząd Główny poinformował ZW, że zaakceptował decyzję o powołaniu RPK, wpisaniu jej z 1 I 1981 w rejestr pracowni oraz przekazał na organizację placówki 20.000 zł. Od 1 lipca 1980 r. Wiesław Grabowski był kierownikiem RPK do czasu likwidacji ZW w 1990 r.

W latach 1981-1982 przed stanem wojennym i po jego wprowadzeniu działacze napotykali na różne trudności w podejmowaniu zadań o szerszym zasięgu.

W 1983 r. RPK wraz z Komisją Krajoznawczą ZW ogłosiły w „Sztandarze Ludu” konkurs fotograficzny „Pałace i dworki woj. bialskopodlaskiego w fotografii krajoznawczej”, prowadzono również akcje sporządzania i gromadzenia negatywów zdjęć obiektów zabytkowych i krajoznawczych województwa. Zbiory powiększono o 123 negatywy, 127 przeźroczy oraz 64 pozycje książkowe. Wydano opracowanie „Nadbużański szlak pieszy” w nakładzie 200 egz. (z klauzulą „do użytku wewnętrznego” wolno było bez zezwolenia cenzury powielić do 16 stron i do 200 egz.) Opracowano program krajoznawczy 2 tras wycieczkowych po województwie. Zorganizowano sesje poświęconą dworkom i parkom woj. bialskopodlaskiego. Koszt utrzymania pracowni w 1983 r wyniósł 395.239 zł, z tego płace 135.340 i pochodne od wynagrodzenia 88.100 zł., pokryte były prawie w całości z dotacji jaką ZG otrzymał z CFTiW na regionalne pracownie, które w tym czasie były bardzo ważnym ogniwem w popularyzacji krajoznawstwa, a zwłaszcza wiedzy o własnym regionie. W 1984 r. ZW – Regionalnej Pracowni Krajoznawczej powierzono zorganizowanie szkolenia kierowników regionalnych pracowni. Szkolenie odbyło się w dniach 24-26 maja w Serpelicach i przez Tadeusza Rycerskiego – przewodniczącego Komisji Krajoznawczej ZG PTTK, zostało ocenione jako „przykład szkolenia łączącego w sobie teorię z praktyką turystyczno-krajoznawczego działania”.

Na koniec 1984 r. w zbiorach RPK, dotyczących głównie regionu, znajdowały się 154 voluminy, 2 tytuły czasopism, 105 folderów, 35 fotogramów (2 tematy), 150 wglądówek, 250 przeźroczy, 50 pocztówek, 15 plakatów, 70 znaczków i 30 proporców z imprez turystyczno-krajoznawczych oraz 1 album zawierający zdjęcia i życiorysy zasłużonych działaczy. Pracownia była dobrze wyposażona w środki audiowizualne – projektor, rzutnik i epidiaskop, 2 aparaty fotograficzne, kamerę, powielacz spirytusowy, dysponowała ciemnią fotograficzną w lokalu udostępnionym przez osiedle. Z samego pomieszczenia i bezpośrednio ze zbiorów korzystali w większości stali współpracownicy – działacze propagujący krajoznawstwo. Zbiory wykorzystano przy opracowaniu 2 prac dotyczących zagospodarowania gminy dla celów krajoznawczo-turystycznych, ukazało się wydawnictwo „Biała i okolice”, zbierano materiały i informacje dla poradni i punktów „it”. Dobrze układała się współpraca z pracownikami i studentami filii AWF.

W 1985 r. pracownia wraz z Zarządem Wojewódzkim przeniesiona została do nowej siedziby w śródmieściu i uzyskała samodzielny lokal 28 m kw. przy ul. Reformackiej 7. Zebrano materiały wyjściowe do inwentaryzacji krajoznawczej gmin, w tym mapy w skali 1:50 000 oraz 1:100 000, zbiory wzbogaciły się o 36 poz. książkowych, 420 negatywów, zestaw 165 grafik, ok. 40 znaczków i proporczyków. Zorganizowano 10 prelekcji z udziałem 357 osób, kilka wystaw fotograficznych, konkursy krajoznawcze.

Po roku działalności zwiększyła się znacznie liczba książek – do 458 vol., w zbiorach znalazło się 40 map, 4 tytuły czasopism 150 folderów (w podziale na województwa), 120 fotogramów wystawowych, 250 wglądówek, 1450 przeźroczy, 1620 negatywów, 212 pocztówek, 20 plakatów, 140 znaczków i 35 proporców z imprez krajoznawczo-turystycznych.. Zakupiono kolejny projektor filmowy 16 mm., aparat fotograficzny 12FS z obiektywem 300. Prowadzono inwentaryzację krajoznawczą w 9 gminach. Pracownia była współorganizatorem szkoleń z fotografii krajoznawczej, dla organizatorów turystyki oraz przewodników – zorganizowano obóz szkoleniowy fotografii krajoznawczej w Serpelicach. Odbyła się sesja poświęcona 35-leciu PTTK. Zorganizowano wystawy fotograficzne w LO w Radzyniu Podlaskim – „pomniki w woj. bialskopodlaskim” oraz 2 wystawy w lokalu ZW PTTK prezentujące walory turystyczno-krajoznawcze województwa. Prowadzono szeroką akcje popularyzacyjną, zwłaszcza wśród młodzieży, zorganizowano 12 prelekcji w szkołach i na obozach, z których skorzystało 470 osób. Wykorzystywano sprzęt i ciemnię fotograficzną do upowszechniania wśród młodzieży fotografii krajoznawczej. Dobrze układała się współpraca z AWF, MDK i Osiedlowym Klubem „Eureka”.

Koszty prowadzenia RPK wyniosły 826.105 zł, z czego płace i pochodne 427.607 zł, zakupy biblioteczne 20.603 zł, sprzęt i materiały 184.409 zł., organizacja imprez-delegacje 12.363 zł, szkolenia 20.195 zł, utrzymanie lokalu 94.910 zł, inne wydatki (telefon, znaczki pocztowe itp.) 66.038 zł. Wpływy to 46.505 zł z funduszu pomocy oddziałom, wpływy własne pracowni – 4.600zł, i pozostałe środki tj. 425.000 na płace i 350.000 na dofinansowanie działalności programowej przekazane zostały przez ZG PTTK z dotacji CFTiW

W 1987 r., w związku ze zmianą zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w organizacjach społeczny (uchwała 117/87 Rady Ministrów !) Zarząd Wojewódzki zwrócił się do ZG PTTK o zwiększenie zaplanowanych środków na RPK o 90.000 zł. Kontynuowano działalność popularyzatorską, gromadzono i opracowywano zbiory, skompletowano opisy krajoznawcze tras turystycznych i miejscowości (w maszynopisach), które wykorzystywano do szkoleń i programowania imprez. Zbiory pracowni wykorzystane zostały do napisania pracy magisterskiej pt. „Wykorzystanie doliny Bugu do celów turystyczno-rekreacyjnych”. Wydatki 1987 r. to 862.160 zł (w tym płace 621.551 zł), z czego 72.000 przekazano z funduszu pomocy oddziałom, a 780.000 z ZG PTTK.

15 września 1987 r. pracownię wizytował członek Komisji Krajoznawczej ZG PTTK Zygmunt Gardziński. Stwierdził, że pracownia działa dobrze, zgodnie z planem pracy, swe działania w dużej mierze kieruje do młodzieży szkolnej, współpracuje z Oddziałem PTTK w Białej Podlaskiej oraz Radzyniu Podlaskim (pozostałe oddziały interesowały się bardziej działalnością gospodarczą), Muzeum Okręgowym, Wojewódzką Biblioteką Publiczną, „przejawia własne inicjatywy widoczne podczas organizacji szkoleń, wystaw itp.” W zaleceniach Kolega Gardziński napisał: „RPK powinna dotrzeć z ofertą współpracy do oddziałów PTTK, w których działalność programowa stoi na słabym poziomie”.

Zarząd Wojewódzki PTTK raz do roku dokonywał analizy i oceny pracy RPK, przyjmował sprawozdania i zatwierdzał plan pracy oraz preliminarz na rok następny.
Rok 1990 był ostatnim rokiem działalności RPK w Białej Podlaskiej, prowadzono księgę inwentarzową, katalog alfabetyczny i tematyczny Zasoby na 31 XII 1990 przedstawiały się następująco: liczba voluminów wzrosła do 703, kartografia – 40 map, prenumerowano 2 tytuły czasopism, zgromadzono 610 druków ulotnych (foldery w podziale na województwa), w zbiorach specjalnych znajdowało się 170 fotogramów wystawowych, 450 wglądówek, 3250 przeźroczy w podziale tematycznym w kasetach, 4500 negatywów ułożonych tematycznie w albumach katalogowych, 479 pocztówek ułożonych miejscowościami, 2 zestawy grafik obejmujących 178 grafik, 250 znaczków znajdowało się w gablotach, ponadto zgromadzono 70 proporców, kasety magnetofonowe, wycinki prasowe w 50 teczkach tematycznych. W RPK znajdowała się księga zasłużonych działaczy, bibliografia krajoznawcza regionu opracowana w 1985 r. Na wyposażenie techniczne składały się 2 rzutniki, , projektor filmowy, epidiaskop, aparaty fotograficzne z osprzętem oraz kompletne wyposażenie ciemni fotograficznej. Czytelników stałych było 25, ze sprzętu skorzystało 75 osób, z porad 175. 7 działaczy współpracowało z RPK na stałe. RPK uczestniczyła w szkoleniach kadry, organizowała wystawy fotograficzne i prelekcje, Słaba kondycja finansowa oraz planowana przez ZG PTTK likwidacja zarządów wojewódzki PTTK wpłynęły na osłabienie działalności programowej pracowni. Żaden z oddziałów w regionie nie był w stanie utrzymać RPK. Wraz z likwidacją ZW PTTK w Białej Podlaskiej uległa również likwidacji pracownia. Sprzęt i zbiory przekazano protokolarnie do Regionalnej Pracowni Krajoznawczej w Siedlcach, wybrane pozycje wyposażenia i zbiorów do RPK w Płocku.

Na podstawie materiałów z archiwum ZG PTTK opracowała
Anna Becker-Kulińska
Warszawa, grudzień 2009 r.





Regionalizm on-line. Rozwój potencjału regionalnej pracowni krajoznawczej





Budowa strony internetowej finansowana ze środków
Ministerstwa Pracy
i Polityki Społecznej
w ramach Programu Operacyjnego Funduszu Inicjatyw Obywatelskich