Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Zamościu

Wniosek o formalne powołanie regionalnej pracowni krajoznawczej w Zamościu został skierowany przez Zarząd Wojewódzki PTTK do Zarządu Głównego w styczniu 1982r. W uzasadnieniu napisano, że pracownia „praktycznie funkcjonuje na zsadzie społecznej od 1965r.” (ZG PTTK powołując regionalną pracownie przyznawał etat oraz środki na ten cel) opisano również zbiory i wyposażenie jakim już placówka dysponuje. Stwierdzono, że „Wzrastające potrzeby wydawniczo – szkoleniowe, a przede wszystkim krajoznawczo-informacyjne (Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Turystyczne zlikwidowało bowiem ośrodek informacji turystycznej zajmujący się także wydawnictwami), zmuszają nas do podjęcia tego zagadnienia w ramach uruchomienia normalnie funjcjonującej pracowni krajoznawczej. Działające na zasadach pracy społecznej poradnictwo krajoznawcze nie jest już w stanie sprostać potrzebom w tym zakresie.” Wniosek podpisał prezes ZW PTTK w Zamościu Stanisław Orłowski. Ze strony Komisji Krajoznawczej ZG PTTK wniosek poparł Przemysław Pilich stwierdzając, że zarówno kandydat na stanowisko kierownika RPK jak i przewidziany dla RPK własny lokal stwarzają warunki do działalności pracowni. Zgodę na powołanie Pracowni, podpisaną przez przewodniczącego Komisji Krajoznawczej ZG PTTK Tadeusza Rycerskiego i sekretarza generalnego Zdzisława Łysio, Zarząd Wojewódzki otrzymał w połowie czerwca. Pracownia została uruchomiona 1 lipca 1982 r. Na stanowisko kierownika, za zgodą KK ZG PTTK, powołano Mariana Siegieńczuka, który „jest znanym w regionie i aktywnym działaczem Towarzystwa, a także ZHP i Zamojskiego Towarzystwa Fotograficznego”.

Jednym z pierwszych działań jakie podjęła RPK było prowadzenie w imieniu ZW PTTK wykładów dla słuchaczy Studium Wiedzy o Regionie, jakie zostało uruchomione w listopadzie tego roku przez PTTK, Muzeum Okręgowe
i Towarzystwo Wiedzy Powszechnej.

W 1983 r. w RPK zatrudnione były 2 osoby w wymiarze ½ etatu każda – kierownik Marian Siegieńczuk i instruktor-bibliotekarz Teresa Łojewska.

W latach 1083-90 zadania RPK przedstawiały się następująco: gromadzono, opracowywano i udostępniano zbiory, udzielano porad udostępniano lokal i wyposażenie RPK jednostkom organizacyjnym PTTK. W RPK ewidencjonowano opracowania krajoznawcze kapmpanii programowej „Polska naszych dni”, zewidencjonowano prace krajoznawcze po Centralnym Zlocie Krajoznawców, który był jednocześnie imprezą kończącą udział PTTK w rewaloryzacji starówki zamojskiej przebiegjącej pod hasłem „Zamość wczoraj – dziś – jutro”. Prace wydawnicze prowadzone były zgodnie ze wspólnym planem RPK i WKFSiT UW (Wydział Kultury Fizycznej i Turystyki Urzędu Wojewódzkiego). Raz na kwartał odbywało się posiedzenie Rady Programowej ds. Wydawnictw, raz w miesiącu spotkania fotograficzne młodych krajoznawców. W lokalu RPK zorganizowano wystawy „Powstanie styczniowe 1863”, „Byczyna”, „Motyw gór w ekslibrisie” – ze zbiorów T.J. Czosnyki z Wojcieszowa, poplenerowa wystwawa Komisji Fotografii Krajoznawczej ZG PTTK „Roztocze 86”, poplenerowa wystawa fotograficzna studentów Uniwersytetu Warszawskiego „Roztocze 87”,  wystawa plakatów ze zbiorów RPK „Zamojszczyzna zaprasza”, wystawa kalendarzy krajoznawczych ze zbiorów RPK, wystawa „Z dziejów pocztówki krajoznawczej” – ze zbiorów A. Czarnowskiego, która towarzyszła ogólnopolskiej sesji kolekcjonerstwa krajoznawczego.. Pracownia uczestniczyła w organizacji Okręgowego Sejmiku Przewodników Turystycznych oraz Dni Turystyki Młodzieży.

18 czerwca 1990 r. zginął wieloletni kierownik RPK kol. Marian Siegieńczuk. Była to bolesna strata dla działalności krajoznawczej na terenie zamojszczyzny.

6 grudnia 1990 r. Zarząd Wojewódzki PTTK w Zamościu wystąpi do Zarządu Głownego PTTK z propozycją przekazania RPK do Oddziału PTTK w Zamościu i utrzymania jej działalności. Pracownia mieściła się w jednym pomieszczeniu o powierzchni 60 m kw. w kamieniczce przy ul. Staszica 31, pomieszczenie to było wynajmowane od Urzędu Miasata. Zaproponowano utrzymanie dotychczasowej obsady etatowej – po ½ etatu dla kierownika RPK Zbigniewa Stankiewicza i dla Teresy Łojewskiej. Koszty utrzymania zaplanowano na 40,5 mln z czego 36 mln dotacji ZG PTTK.

Po likwidacji Zarządów Wojewódzkich PTTK pracownia została formalnie przekazana do Oddziału Zamojskiego – umowa z 6 lutego 1991 r. podpisana przez Sekretarza Generalnego ZG PTTK Zdzisława Łysio i Główną Księgową Barbarę Strzelecką, ze strony Oddziału przez prezesa Ryszarda Deryło oraz Skarbnika. Sprzęt, wyposarzenie, księgozbiór, zbiory specjalistyczne przekazano prptokolarnie, zgodnie ze spisem z natury oraz księgami inwentarzowymi. Ponadto przekazano 2 pozycje wydawnicze „Cmentarze w Zamojskim – 2523 egz. oraz „Akademia Zamojska” – 1982 egz.

Na działalność RPK w 1991 r przekazano dotację UKFiT w wysokości 36 000 000 zł

Na koniec 1991 r w bibliotece znadowało się 3982 vol, w tym 3200 skatalogowanych (katalog alfabetyczny autorski) 588 pozycji kartograficznych – skatalogowanych 385, prenumerowano 16 tytułów czasopism, księgi inwentarzowe obejmowały lata 1985-1991. W RPK znajdowała się bibliografia zawartości czasopisma „Tygodnik Zamojski”  za lata 1979-84, druki ulotne – 126 poz. wprowadzne były do książki inwentarzowej. RPK dysponowała 567 fotogramami wystawowymi, 1862 wglądówkami, 40 zestawami przeźroczy, 36 taśmami i 7 kasetami magnetofonowymi. Zgromadzono 632 plakaty, 177 odznak rajdowych, 90 ozdobnych stempli, 17 proporczyków, karty uczestnictwa z 203 imprez, 47 kalendarzy krajoznawczych, 47 medali, 8 filmów krajoznawczych.  Zgromadzono kartoteki 23 zasłużonych działaczy.  Ze zbiorów RPK korzystało 132 czytelników, funkcjonowała czytelnia. Na wyposażeniu RPK znajdowały się rzutnik Krokus, 3 rzutniki Diapol, epidiaskop, rzutnik Lech, aparaty fotograficzne Zenith i Kodak, powiększalinik, 4 ekrany, przyrząd do reprodukcji fotografii, 2 magnetofony i projektor filmowy 16 mm. Wydawnictwa własne RPK to „Jan Zamojski” – nakład 2,5 tys. egz., „Podziemia kolegiaty zamojskiej” – informator- nakład 1,6 tys., „Zamość od A do Z” – 2,0 tys., „Trasa turystyczna w bastionie 7” – 1,0 tys. „Szlakiem żydowskim po zamojszczyźnie” – 300 egz. Dwie ostatnie pozycje oraz „Szlak cerkiewek”  i „Wykaz bitew i potyczek powstania listopadowego na zamojszczyżnie” to opracowania autorskie kierownika RPK.  Pracownia prowadziła wszystkie szkolenia kadr Oddziału Zamojskiego oraz współpracowała z Zespołem Szkół Ekonomicznych, w którym znajdowała się klasa o specjalności turystycznej. Zorganizowano 4 wystawy krajoznawcze, wygłoszono 5 prelekcji, zorhganizowano 2 rajdy dla młodzieży. RPK działała głownie na potrzeby Oddziału Zamojskiego, współpracowała z  Muzeum Okręgowym oraz z Muzeum Sakralnym w Zamościu. Pod koniec roku, z powodu braku środków finansowych zlikwidowano etaty. Od 1992 r. RPK była prowadzona siłami społecznymi. Na działalność programową Oddział otrzymał wsparcie Urzędu Wojewódzkiego w Zamościu.

W 1993 r. RPK działała głownie na potrzeby Oddziału Zamojskiego. Zbiory udostępniane były w miarę potrzeb w godzinach pracy Oddziału. Przy RPK działała Oddziałowa Komisja Krajoznawcza, dobrze układała się wspólpraca z Komisją Turystyki Pieszej, Młodzieżowej i Kołem Przewodników. RPK uczestniczyła w organizacji imprez oddziałowych – 11 rajdów wielodyscyplinowych, Zlotu Przodowników Turystyki Kwalifikowanej i Zlotu SKKT PTTK. Organizowano spotkania z młodzieżą szkolną na temat turystyki i krajoznawstwa.

W 1994 r Zarząd Oddziału zawiesił działalność pracowni. Uhwałą nr 37/XXIII/94 z 28.XI.1994 r. „ze względu na bardzo trudną sytuację finansową  podjął decyzję o sprzedaży wyposażenia i popularnej części księgozbioru RPK dotyczącej głownie pozycji literatury pięknej, fotografii, malarstwa, batalistyki itp.. Zbiory fotograficzne przekazane zostały do Biura dokumentacji Zabytków w Zamościu do Kolegi Stanisława Orłowskiego. Zestawy krajoznawcze przeźroczy, filmy i taśmy krajoznawcze, taśmy magnetofonowe, mapy itp. przekazano do Muzeum Okręgowego w Zamościu do Kolegi Andrzeja Urbańskiego – Dyrektora Muzeum i Członka Zarządu Oddziału. Część zdublowanych przewodników, map, planów itp. przekazano do SKKT PTTK na terenie miasta Zamościa i do Koła Przewodników.

Opracowania krajoznawcze, dokumenty dotyczące działalności RPK, medale, znaczki, pieczątki, a także księgozbiór o tematyce krajoznawczej, turystycznej, historycznej, architektonicznej, przyrodniczej itp. związany z regionem, jest zmagazynowany i przechowywany w Oddziale PTTK w Zamościu.

„Mamy nadzieję, że po ustabilizowaniu się sytuacji finansowej /w czym może pomoże nam i ZG PTTK/ poczynimy starania mające na celu uruchomienie dalszej działalności Regionalnej Pracowni Krajoznawczej przy Oddziale PTTK w Zamościu” Informacja ta została wysłana do ZG PTTK z datą 02.X 1997r, podpisali ją prezes Jerzy Jurkiewicz i sekretarz Stanisław Margol. Działania RPK nie wznowiono

Na podstawie materiałów z archiwum ZG PTTK opracowała Anna Becker-Kulińska.





Regionalizm on-line. Rozwój potencjału regionalnej pracowni krajoznawczej





Budowa strony internetowej finansowana ze środków
Ministerstwa Pracy
i Polityki Społecznej
w ramach Programu Operacyjnego Funduszu Inicjatyw Obywatelskich